Ana Sayfa Gündem BİTMİŞ BİR KAHVALTI KÜLTÜRÜ

BİTMİŞ BİR KAHVALTI KÜLTÜRÜ

by Cangül BAL

‘Kahvaltıya vakit ayıramıyorum.’

İşte son zamanlarda duyduğum en popüler bahane… Eğer istersek çok güzel zaman ayırabiliriz. Peki kahvaltıya neden zaman ayırmalıyız?

Kahvaltı, uzun süren bir açlık sonrasında midemizi ödüllendirme öğünüdür. Bahsedilen süre hafife alınmamalıdır. Vücudumuzun metabolizmasının düzenli çalışmaya devam etmesi için kahvaltı önemli bir başlangıçtır. Kahvaltı yaparak güne başladığınız günleri kahvaltı yapmadığınız günlerle kıyaslayın. Aradaki farkı göreceğinizden eminim.

Biraz kahvaltının etkilerinden biraz da değişik kahvaltı önerilerinden bahsedeceğim .

Neden Kahvaltı

Kahvaltı ve Depresyon

Kahvaltı ile insan psikolojisi arasındaki ilişkiye inanılmaz derecede merak vardır. Bu nedenle kahvaltı-insan psikolojisi arasındaki ilişki araştırmalara konu olmuştur. Araştırmalar sonucunda kahvaltı yapmayan insanların depresyona daha fazla meyilli olduğu görülmüştür.

Bunun nedeni de şu şekildedir : Kortizol hormonunun (stres hormonu) düşük olması uyuşukluk ve depresyon hissi yaratır. Kortizol hormonu, insan vücudunda bulunması gereken faydalı bir hormondur.

Kortizol hormonu akşam saatlerinde düşük miktarlarda olur ve gece uyuma zamanında kortizol hormonu artışa geçer bu nedenle uyandığımızda kortizol hormonu yüksek değerlerde olur.  Bu sayede güne başlarken stresi kontrol edebileceğimiz, güçlü psikolojimizin olduğu bir sabaha uyanmış oluruz. Önemli olan nokta Kortizol hormonunun seviyesi uzun süre yüksek olmamasıdır. Bunu da kahvaltı yaparak önleyebiliriz. Bu nedenle kahvaltının saat 8-9 sularında yapılması güne mutlu ve sağlıklı başlamanın ilk adımıdır.  

Not: Kortizol hormonu ve beslenme ile ilişkisi gıda mühendisliğinin alanına girmez. Ancak kahvaltı saatinin önemine değinmek istediğim için edindiğim bilgilerden kısaca bahsetmek istedim. Ekranlarda gördüğümüzün aksine hangi alanda kim uzmansa ona danışılmalıdır. Mesela gıda ve tarım alanında gıda ve ziraat mühendislerine söz verilmesi gibi…

Kahvaltıyı Atlayan Çocuklarda Obezite

Son dönemlerde artışa geçen obezite sorunu çocuklarımız için ciddi tehlike arz ediyor. Obezitenin bu denli artışı beslenmeyle doğrudan ilişkili olup aynı zamanda teknolojinin yan etkisi olan hareketsizlikten ötürüdür.

Özellikle okul dönemlerinde çocukların beslenme alışkanlıkları, okul içi başarı oranı ile doğru orantılıdır. 

Kahvaltı ile ilgili yapılan araştırmaların çoğu, okul dönemindeki çocuklar ele alınarak yapılmış. Bu araştırmalar sonucunda da kahvaltıda, karbonhidrat-protein- yağ aynı zamanda vitamin- mineral gibi makro ve mikro besinlerin dengeli olarak alınması, çocukların daha başarılı olduğunu göstermektedir.

Özellikle okul döneminde çocukların kahvaltısız okula gönderilmemesine özen gösterin.

Çocuğunuz kahvaltı yapmadan okula gidiyorsa, okulda acıktığında kantine mutlaka uğrar. Çocuğumuzun kantinde satın alacağı gıdanın-ki bu ambalajlı veya açık ürün olabilir- ne kadar sağlıksız olduğunu tahmin edebiliriz. Bu şekilde basit şeker ağırlıklı (enerji oranı yüksek) beslenme ile çocuğumuzun hareketsizliği birleşince obezite kaçınılmaz son olur.

Unutmayalım ki dünyanın en güzel kahvaltı kültürüne sahibiz. Bu nedenle çocuklarımızı bu kahvaltı kültürünü aşılayarak büyütmeliyiz.

Çocuğumuz için hazırlayabileceğiniz eğlenceli ve sağlıklı kahvaltılık tarifleri sayfanın devamında bulabilirsiniz.

  Güne nasıl başlamalıyız

Bu konu üzerine sizlere şunu yemeliyiz bunu yememeliyiz gibi söylemlerde bulunmak istemiyorum. Çünkü benim fikrime göre kahvaltı tarzı kişiden kişiye değişir.

Ancak Türkiye’deki kahvaltı kültürü hiçbir ülke de yoktur. Serpme kahvaltı, köy kahvaltısı gibi adlandırılan kahvaltılarda gördüğümüz rengarenk besinler ; domates, salatalık , yeşil zeytin, siyah zeytin, yumurta, peynir ve binlerce çeşitleri… Bir kahvaltının olmazsa olmazlarıdır.

Süt veya yoğurt gibi kalsiyum içerikli gıdaların da mutlaka bulunması gerekir.

Yumurtayı kahvaltıdan eksik etmemiz gerekiyor. Yumurtanın kolestrol seviyesini arttırdığına dair doğru olmayan bilgilerin yayılmasıyla, yumurta tüketiminde ciddi azalmalar olmuştur. Ancak yumurta; protein, dengeli yağ asidi kompozisyonuna, zengin vitamin, mineral ve fosfolipid içeriğine sahiptir. Özellikle çocuklar olmak üzere; gençler, gebeler ve emziren anneler yumurta tüketimine mutlaka önem vermelidir.

Günlük beslenme modelinin %50-60 ının karbonhidratlardan alınması gerekir. Bahsedilen karbonhidrat kompleks karbonhidratlardır. Bu da meyve ve sebze gibi lifli gıdalarda bulunur. Bu nedenle ekmek, domates, salatalık gibi gıdaları kahvaltıda bulundurmamız gerekir.

Dışardan duyduğumuz bilgiler genellikle ekmek tüketilmemesi üzerinedir. Ancak ekmek tüketmemenin doğru bir beslenme biçimi olduğunu söyleyemeyiz. Kahvaltıda ekmek yemeliyiz çünkü günlük karbonhidrat ihtiyacımızın karşılanması için ihtiyacımız olan gıda ekmektir. Ayrıca ekmekte karbonhidratın yanı sıra vitamin de bulunur. Ekmek ile ilgili daha fazla bilgi için…

Böyle başlangıçlar yapmayalım

  • Kahvaltıda kızartılmış yiyecekler yiyerek güne olması gerektiğinden daha fazla yağ almakla başlamış oluyoruz. Almamız gereken enerjinin fazlasını tek öğünde almış oluyoruz. Bu nedenle kızartmadan ziyade fırın kullanırsak daha sağlıklı daha az yağlı yiyecekler elde ederiz.
  • Ekmeği bile sınırlı seviyede almak gerekirken üstüne bir de beyaz ekmek tüketmek … Bu alışkanlığı çoktan bırakmış olmamız gerekiyordu. Tam tahıllı, tam buğday, çavdar gibi ekmekleri tüketilmeli tabi bunları düzenli aralıklara değiştirilmelidir.

Kahvaltılık Tahıllar

Hızlı bir kahvaltı yapmamız gerektiği zamanda çoğunlukla ilk tercihimizdir.

Kahvaltıda kahvaltılık tahıl tercih ettiğimiz zaman fazlasıyla karbonhidrat içerikli bir başlangıç yapmış oluyoruz. Bu nedenle kahvaltılık tahıl tüketiyorsak eğer içine meyve eklemek veya avokado gibi sebzeler ekleyerek kahvaltımıza proteini de eklemiş oluruz. Aynı zamanda günün diğer öğünlerinde karbonhidratı azaltıp protein ağırlık besinleri tercih etmeliyiz.

Türkiye ve Kahvaltı Kültürü

Kahvaltı kültürü ülkeler arası ciddi bir şekilde değişmektedir. Ancak Türkiye’nin kendine has kahvaltısı hem en zengini hem de en sağlıklısı olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Sadece Türkiye içinde dahi bölgeden bölgeye değişen kahvaltılık ürünler vardır. İtalya’da 300 e yakın peynir çeşidi bulunuyor ama kahvaltı da peynir tüketmek yerine bol şekerli, çikolatalı ürünler tercih ediyorlar. Fransa da aynı şekilde 400’e yakın peynir çeşidi var fakat yine kahvaltıda tercih edilmiyor. Türkiye’ de ise 160 peynir çeşidi var. Hangi bölgeye giderseniz o bölgenin kahvaltısında, kendine has peynirlerini mutlaka bulabilirsiniz.

Trakya’nın kendine has peynirleri, ,Ege Bölgesin’ninbol bol yeşillik, zeytinli ve zeytinyağlı sofrası, Antep’de bol fıstıklı katmer, Van’da özel otlu peynir, Karadeniz’de mısır ekmeği, kuymak… bu şekilde artıp giden her bölgenin kendine ait kahvaltısı, Türkiye’nin kahvaltıya verdiği önemi gösterir.

Türkiye ile ayrı bir tat kazanmış başka bir kahvaltı ise Pazar günü kahvaltısıdır. Pazar kahvaltısı diye hayatımızın içine girmiş bir ritüel gerçekten var. Fakat alışkanlıklarımız arasına giren ve ailelerin birbirleriyle vakit geçirmesinde büyük önem taşıyan pazar kahvaltısını dışarıda yapmayı azaltmak gerekir. Nedeni ise; oluşan gıda atığının önemli miktarlarda olmasıdır. Buna özellikle değinmek istiyorum, çünkü şimdiye dek önümüze gelen kahvaltının bitirildiğine henüz şahit olmadım. Artan gıdaların nasıl değerlendirildiği ise aşikardır. Kesinlike dışarıda kahvaltı yapmayın diyemem fakat bu alışkanlığı azaltabiliriz. Bildiğiniz, güvendiğiniz yerlerde kahvaltı yapın ve yiyebileceğiniz kadar sipariş verin.

Eat breakfast like a king, lunch like a prince and dinner like a pauper.

Kahvaltıyı bir kral gibi yiyin, bir prens gibi öğle yemeği ve bir fakir gibi akşam yemeğini yiyin.

Adelle Davis

ALTERNATİF KAHVALTI ÇEŞİTLERİ

Aşağıda bulunan tarifler aşçı adayı Muhsin KARAOĞLAN’A aittir. Kendisine bu değerli tarifleri için teşekkür ederim.

Geleneksel Kahvaltı – Sürk Salatası

Öncelikle sürkün ne olduğuyla başlayalım. Sürk Hatay yöresine ait, taze veya küflü tüketilebilen bir peynir çeşididir. Kuru çökeleğin içerisine salça, zahter (bir çeşit dağ kekiği, isteğe göre kuru kekikte kullanılabilir), kişniş, toz biber, kimyon, karabiber, yenibahar, tuz ve zeytinyağı eklenip yoğurulması ve belli bir süre güneşte kurutulduktan sonra kuru bir ortamda küflenmeye bırakılmasıyla elde edilir. Sürkün kendisi başlı başına bir kahvaltılıktır. Geleneksel olarak Hatay’da sade veya zeytinyağına banarak yenilir. Sürk artık pek çok büyük markette adet olarak satılmakta ve kolay bir şekilde elde edilebilmektedir. Sürk salatası ise sürkün kendi aromasını kaybetmeden kahvaltıda tek olarak yenebilecek bir özel bir üründür. 

Malzemeler

1 adet sürk peyniri (eğer hiçbir yerde bulamıyorsanız ve bu tarifi denemek istiyorsanız lor kullanabilirsiniz. Ancak aynı lezzette olmayacaktır.)

1 adet küçük boy kırmızı soğan

1 adet büyük boy domates

1 adet kapya biber (isteğe göre acılı biber kullanabilirsiniz)

¼ demet maydanoz

2 yemek kaşığı taze zahter veya kekik

2-3 yemek kaşığı natürel sızma zeytinyağı

1 tatlı kaşığı çörek otu (Opsiyonel)

Nasıl Yapılır?

Soğanı, domatesi, biberi ve maydanozu küçük parçalar halinde doğrayın. Ardından salatayı hazırlayacağınız tabakta sürkü bir kaşık yardımıyla veya elinizle ezin. Bütün malzemeleri sürkün üzerine ekleyin ve nazikçe karıştırın. Ardından zeytinyağını ekleyin

Düşük Kalorili Vejeteryan tarif

Yumurtalı Muffin

Hem kalorisi düşük hem de iç malzemesi kişiye bağlı olarak rahatça değiştirilebilen oldukça basit bir tarif. Özellikle yumurta seven ve düşük kalorili bir tarif arayanlar için ideal.

Malzemeler (2 kişilik)

4 yumurta

⅕ demet maydanoz (çok küçük doğranmış)

2 yemek kaşığı lor

4 adet cherry domates 

1 kapya biber (küçük doğranmış (jardin) isteğe göre acı biber kullanabilirsiniz)

Tuz, karabiber (istenilen herhangi bir baharat eklenebilir)

2 tatlı kaşığı natürel sızma zeytinyağı

Nasıl Yapılır?

Yumurta, yağ, maydanoz, lor peynirinin yarısı, biber ve baharatlar birlikte iyice çırpılır. Muffin kaplarına paylaştırılır ve 170 derece önceden ısıtılmış fırında 10 dakika kadar pişirilir. Ardından fırından çıkarılır ve 2 ye bölünmüş domatesler ve lorun geri kalanı bu muffinin üstüne eklenerek 2-3 dakika kadar yeniden fırına verilir. İsteğe göre zeytinli, ton balıklı vs yapılabilir.

Detoks Kahvaltılık

Ananaslı Detoks Karışımı

Bu tarifte bulunan karnıyarık otu tozu opsiyoneldir. Ancak tok tuttuğu ve metabolizmayı hızlandırdığı için zayıflamak isteyenlerin kullanması önerilir.

Malzemeler

½ su bardağı hindistan cevizi sütü

1 su bardağı hindistan cevizi suyu

2 dilim ananas

1 muz

1 yemek kaşığı karnıyarık otu

Nasıl Yapılır?

Karnıyarık otu dışında bütün malzemeler tamamen karışana kadar rondodan geçirilir. Bardağa doldurulur ve ustune karnıyarık otu dökülüp servis edilir. 

Smoothie Bowl

 Çocukların için öğünler besleyici ve öğünlerinde ki protein karbonhidrat ve yağ oranları dengeli olmalıdır. bunun için smoothie kasesi en iyi seçeneklerden biridir. nedeni de hem görsel olarak renkli  ve eğlenceli, hem de içine eklediklerimizle besin değerleri çok yüksek.

Malzemeler

200-250 gram istediğiniz herhangi bir meyve(istediğiniz renge göre istediğiniz meyveyi kullanabilirsiniz. kırmızı, pembe renkler için çilek böğürtlen vs, sarı, turuncu renk için muz, mango, ananas vs, yeşil için avokado, kivi vs mavi için yaban mersini)

 ½ su bardağı yoğurt 

½ su bardağı süt

1 adet muz (hangi meyveyi kullanırsanız kullanın, muz kıvam arttırmak nedeniyle kullanılmalıdır)

2 yemek kaşığı bal (bal miktarını damak tadınıza göre arttırabilir, azaltabilir veya yerine şeker kullanabilirsiniz)

İsteğe göre tarçın, hindistan cevizi, damla sakızı, karnıyarık otu tozu kullanılabilir

Üzeri için; arzuya göre kuruyemişler, kuru veya yaş meyveler, chia ve keten gibi tohumlar, hindistan cevizi

Nasıl yapılır

Öncelikle meyveleri yüksek devirli bir blenderdan geçirin. Daha sonra geri kalan malzemeyi ekleyin. Blenderdan geçirdiğiniz malzemeleri bir kasenin içerisine dökün ve üzerini arzu ettiğiniz malzemelerle süsleyin.

Not:Yoğurt ve süt yerine isteğe göre dondurma da kullanabilirsiniz. Ancak bal oranını ona göre düşürmeniz gerekmektedir.

KAYNAKÇA:

  • DEMİRCİOĞLU, Y., & YABANCI, N. (2003). Beslenmenin bilişsel gelişim ve fonksiyonları ile ilişkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi24(24).
  • Marangoni, F., Poli, A., Agostoni, C., & Di Pietro, P. (2009). A consensus document on the role of breakfast in the attainment andmaintenance of health and wellness. Acta Bio Medica Atenei Parmensis80(2), 166.
  • Spence, C. (2017). Breakfast: The most important meal of the day?. International journal of gastronomy and food science8, 1-6.
  • Çelebi, Ş., & Karaca, H. (2006). Yumurtanın besin değeri, kolesterol içeriği ve yumurtayı n-3 yağ asitleri bakımından zenginleştirmeye yönelik çalışmalar. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi37(2), 257-265.

Bu yazılara göz atmayı unutma

Lütfen yorum yapın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.